Deryn Du, Y

A novel portraying the ups and downs of sadness of childhood as a young boy experiences great changes after moving to an industrialised area of south Wales in the 1950s, where he learns about social injustice and suffers bullying, and succeeds in making friends and losing a friend in a tragedy; for readers aged 9-11 years.

Review :
Tasg anodd ar y naw yw herio hud Harry Potter. Pa obaith sydd gan unrhyw awdur straeon ar gyfer yr ifanc i gystadlu yn erbyn pwerau Hogwarts? Ac eto, gwn fod straeon Bob Eynon ymhlith ffefrynnau disgyblion cynradd de-ddwyrain Cymru o leiaf. Ond am i mi adael Ysgol Gymraeg Pontygwaith ychydig ddegawdau'n ôl, doedd gen i ddim profiad personol o waith yr awdur hyd nes i mi ddarllen Y Deryn Du. Stori syml yw hi am Nic, bachgen 10 oed, sydd, oherwydd gwaith ei dad, yn mudo o Wlad yr Haf i fyw i Flaencwm yn y pum degau cynnar. Yn y gyfrol cawn gipolwg ar ei flwyddyn gyntaf yn y Cwm wrth i’r ddafad ddu o deulu dosbarth canol ymgartrefu ym mryniau’r defaid gwynion. Er ei bod yn gyfrol hanesyddol, tybiaf fod y themâu yn berthnasol i nifer helaeth o blant yn yr oes symudol sydd ohoni. Fe all unigedd fod yn frawychus i blentyn. Ymgais sydd yn y gyfrol hon i ymdrin yn deimladwy â phwnc gofidus i’r ifanc a’r hen ill dau fel ei gilydd. Yn raddol mae Nic yn creu ffrindiau newydd sy’n ei dywys drwy arferion bywyd y cwm. Yn Stryd Alma mae’n ymuno â’r giang ac fe gawn hanes y flwyddyn yn gryno trwy eu gweithgareddau: Guto Ffowc, y Nadolig, yr eira, Dydd Gŵyl Dewi, arholiadau ar gyfer yr Ysgol Ramadeg ac ati. Yn ddisgwyliedig, safai’r bwli’r ysgol, Dai Hughes, rownd pob cornel tan i Nic ei drechu a thrwy hynny ennill ei barch a throi’r gelyn yn ffrind pennaf – mae’r ddameg yn un hen. Yn britho’r naratif hefyd mae hanes Rhodri – y Deryn Du. Bachgen bach o deulu un rhiant sydd byth yn mynychu’r ysgol ac sy’n cael ei gam-drin gan ei dad. Rhyw noswaith, pan yw Nic yn dianc rhag crafangau’r bwli, mae Rhodri’n cynnig lloches iddo ef yn ei dŷ llawn chwilod duon. Am ei gymwynas, mae’n gofyn un ffafr gan Nic, sef ei fod yn cael mynd gyda’r giang i’w cuddfan i fyny’r mynydd. Ychydig wythnosau'n ddiweddarach, wedi cael ei gymwynas, mae Rhodri’n synfyfyrio am natur rydd yr adar sy’n ehedeg o’i gwmpas fry yn yr awyr. 'Fe hoffwn i fod yn aderyn du,' meddai, 'fath â’r Birdman of Alcatras, slawer dydd.' Fe luniwyd darlun sensitif, credadwy o fagwraeth plentyn ifanc yn y cymoedd pan oedd y diwydiant glo yn asgwrn cefn i’r gymdeithas. Serch hynny, roedd y cymeriadau braidd yn ystrydebol a’r stori'n denau. Roedd Rhodri, y Deryn Du, yn fachgen a drigai ar y tu fas, digon gwir, ond, bron iddo fe fod tu fas i’r testun yn gyfan gwbl. Teimlais fod angen i ni gydymdeimlo ychydig mwy â’i boen ef a’i wrthgyferbynnu â bywyd breintiedig Nic. O ystyried yr holl lenyddiaeth sydd ar gael i bobl ifanc o’r oedran yma, teimlais fod Y Deryn Du braidd yn hen ffasiwn. Roedd yna stamp 'llyfr ysgol' arno. Er iddi fod yn gyfrol fach gaboledig a chlodwiw, teimlais fod yna elfen orsimplistig iddi. Ac eto, nid wyf yn ddeng mlwydd oed, ac efallai fy mod, hefyd, wedi fy swyno gan Quidditch!